Artikel.nl




Gadamer: de grondlegger van de moderne filosofische hermeneutiek

Gadamer: de grondlegger van de moderne filosofische hermeneutiek.

Geschreven door Auke Kieviet
Geschreven op: 13 okt 2020
Gepubliceerd op: 6 mei 2021
0
1
0
Afbeelding door Tim J via Unsplash
Hans-Georg Gadamer was een vooraanstaand continentaal filosoof van de twintigste eeuw. Zijn belang ligt in zijn ontwikkeling van de hermeneutische filosofie. De hermeneutiek, "de kunst van het interpreteren", ontstond op bijbelse en juridische gebieden en werd later uitgebreid tot alle teksten. Martin Heidegger, Gadamer's leraar, voltooide de universalisering van de reikwijdte van de hermeneutiek door deze uit te breiden tot alle vormen van menselijk begrip. Vandaar dat de filosofische hermeneutiek onderzoek doet naar de betekenis en het belang van begrip voor het menselijk bestaan in het algemeen.

Gadamer werd beïnvloed door Heidegger's interesse in de "kwestie van het Zijn", die erop gericht was onze aandacht te vestigen op de alomtegenwoordige en onuitsprekelijke aard van het Zijn dat ten grondslag ligt aan het menselijk bestaan. Het "Wezen" verwijst naar iets als een "grond" (hoewel niet in de moderne betekenis van "fundament") of, beter nog, een achtergrond, die voorafgaat aan, voorwaarden, en de bijzondere vormen van menselijk weten mogelijk maakt zoals die in de wetenschap en de sociale wetenschappen te vinden zijn. Gadamer ontwikkelde Heidegger's betrokkenheid bij de alomtegenwoordige en fundamentele aard van het Zijn op drie verwante manieren.

Ten eerste wilde Gadamer de historische en taalkundige situering van het menselijk weten ophelderen en de noodzaak en productiviteit van traditie en taal voor het menselijk denken benadrukken. Toen Gadamer bijvoorbeeld schreef dat "Wezen dat begrepen kan worden taal is", bedoelde hij dat Wezen aan de basis ligt van taal, deze overtreft en mogelijk maakt.

Ten tweede probeerde Gadamer te strijden tegen de overmoed van het twintigste-eeuwse positivisme door aan te tonen dat de waarheid niet herleidbaar is tot een reeks criteria, zoals wordt gesuggereerd door promotors van het bestaan van een wetenschappelijke methode. Net zoals Heidegger erop uit was om de manier waarop het Wezen wezens mogelijk maakt aan het licht te brengen, zo probeerde Gadamer aan te tonen dat waarheden die uit de methode kunnen worden afgeleid een diepere, uitgebreidere Waarheid vereisen. Om het domein van de waarheid uit te breiden buiten dat van de methode (en merk op dat Gadamer nooit tegen de methode of de wetenschap alleen hun totaliserende neigingen was), verklaart Gadamer de waarheid als een gebeurtenis. Waarheid is niet, in principe, wat kan worden bevestigd ten opzichte van een reeks criteria, maar een gebeurtenis of ervaring waarin we ons betrokken en veranderd voelen. Deze eerste twee punten vormen de nadruk van zijn magnum opus, Waarheid en Methode (Wahrheit und Methode).

Een derde manier om Gadamer's verdediging van de alomtegenwoordigheid van het Zijn te begrijpen is te zien in het praktische traject van Gadamer's hermeneutiek dat voortkomt uit zijn interesse in Plato en Aristoteles. Vanuit Plato onderscheidt Gadamer de centraliteit van de dialoog als het middel waarmee we tot begrip komen. De dialoog is geworteld in en gecommitteerd aan het bevorderen van onze gemeenschappelijke band met elkaar in de mate dat het de eindigheid van ons menselijk weten bevestigt en ons uitnodigt om open te blijven staan voor elkaar. Het is onze openheid voor de dialoog met anderen die Gadamer ziet als de basis voor een diepere solidariteit. Met Aristoteles bevestigt Gadamer het engagement dat alle filosofie uitgaat van de praxis (de menselijke praktijk) en dat hermeneutiek in wezen een praktische filosofie is. We moeten niet toestaan dat het weten alleen op conceptueel (dat wil zeggen, op afstand en theoretisch) niveau blijft; we moeten onthouden dat het weten voortkomt uit onze praktische zoektocht naar betekenis en betekenis. Gadamer's hermeneutiek verduidelijkt hoe het Wezen het menselijk bestaan betekenisvol maakt, waar het Wezen verwijst naar gemeenschappelijkheid die we allemaal delen.

In 1939 werd Gadamer hoogleraar in Leipzig, waar zijn eerste cursus "Kunst en Geschiedenis" was, die, zoals Grondin beweert, de weg vrijmaakte voor zijn magnum opus, Waarheid en Methode, gepubliceerd in 1960. In datzelfde jaar verscheen ook zijn eerste feestschrift, waarin een essay van Heidegger is opgenomen. In Leipzig diende Gadamer als decaan van de afdeling Filologie en Geschiedenis en de Filosofiefaculteit, evenals als directeur van het Psychologisch Instituut en werd hij in 1946 rector. Ongelukkig vanwege de politieke kritiek die op hem werd geuit, zocht hij een positie in het westen en gaf hij aanvankelijk les in Frankfurt (1948) voordat hij het aanbod van Karl Jasper aanvaardde om de afdeling filosofie van Heidelberg (1949) voor te zitten, waar hij les gaf tot aan zijn officiële "pensioen" in 1968. In 1950 trouwde hij opnieuw, ditmaal met zijn oud-student en lid van het verzet, Käte Lekebusch, met wie hij in 1956 een dochter had, Andrea.
Pas na zijn pensionering kreeg hij de status van internationaal denker en zelfstandig filosoof. Deze invloed had verschillende redenen. Ten eerste hebben belangrijke debatten met Jürgen Habermas en Jacques Derrida gediend om de filosofische hermeneutiek als serieuze mededinger te onderscheiden van zowel de kritiek op de ideologie als op de deconstructie. Ten tweede heeft hij bijna twintig jaar lang elk najaarssemester in de Verenigde Staten lesgegeven en lesgegeven. Ten slotte werd Truth and Method in 1975 in het Engels gepubliceerd. Hij bleef internationaal en in Duitsland tot in zijn honderdste jaar lesgeven en lezingen geven. Gadamer stierf op 13 maart 2002 in Heidelberg, terwijl hij herstelde van een hartoperatie. Vandaag de dag wordt hij erkend als de stem bij uitstek voor de filosofische hermeneutiek. Vier claims focussen op de betekenis en originaliteit van zijn hermeneutiek: 1) de hermeneutische filosofie is fundamenteel praktisch, 2) de waarheid is niet te herleiden tot een wetenschappelijke methode, 3) al het weten is historisch gesitueerd, en 4) al het begrijpen weerspiegelt de alomtegenwoordigheid van de taal.

Gadamer's vele essays en lezingen over ethiek, kunst, poëzie, wetenschap, geneeskunde en vriendschap, evenals verwijzingen naar zijn werk door denkers op deze gebieden, getuigen van de alomtegenwoordigheid en praktische relevantie van het hermeneutisch denken vandaag de dag.
0
Geschreven door Auke Kieviet
Geschreven op: 13 okt 2020
Gepubliceerd op: 6 mei 2021
0
1
0

Recente en relevant artikelen